شکوه پنهان

مطالعات ایرانی/ اسماعیل مظلومی

 تجربه | شماره ی ۳۶ – آذر ۱۴۰۳

اوایل یک روز بهاری در ایام نوروز ۱۳۸۰ برای گشت و گذار در مرکز شهر ( تهران ) و دیدن دوستان راهی موزه ملی ایران شدم؛ همیشه هنگام بازدید از سالن موزه ، در جست و جوی سوژه ایی خاص برای شبیه سازی بودم ترتیب قرار گیری آثار در سالن موزه به ترتیب (پیش از تاریخ، هخامنشی سلوکی، اشکانی و ساسانی ) بود.

آن روز با رسیدن به آثار دوره ی هخامنشی و قسمت انتهای سالن، محل استقرار یکی از بزرگترین و کم نظیر ترین آثار کشف شده دوره ی هخامنشی تاکنون، یعنی مجسمه ی باشکوه داریوش بزرگ ؛ تصمیم گرفته شد. چند روز بعد کار ساخت مدل با آرامش و دقت آغاز شد.

مجسمه داریوش

داریوش شاه فرمان ساخت آن را در مصر داده بود تا هر کس در آینده آن را ببیند، بداند  که مرد پارسی «مصر را گرفته است» خشایارشا پس از سرکوب شورش مصر آن را به شوش آورد. این مجسمه‌ی مشهور  از سال ۱۹۷۳ به یکی از افتخارات ایران و موزه ملی ایران (ایران باستان) بدل شد. در محوطه ی باستانی شهر شوش واقع در خوزستان کشف شد.

مجسمه داریوش بزرگ از جنس سنگ متامورفیک از معادن وادی حمامات در مصر ساخته شد. ارتفاع وضعیت موجود 2/36 متر ارتفاع محتمل اصل 3/5 متر). مجسمه داریوش نه تنها یک اثر هنری کم نظیر بلکه با داشتن کتیبه های فراوان، سند ارزشمند و پراهمیت تاریخی است.

با توجه به جزئیات دقیق و همین طور کتیبه های خط میخی و هیروگلیف، ارتفاع مجسمه ۴۰ سانتی متر در نظر گرفته شد. فرم اولیه شکل گرفته و جزئیات لباس آغاز شده بود. در ( منابع مختلف اندازه‌ی ارتفاع مجسمه ی داریوش حدود ۱۰ سانتی متر اختلاف داشت…!!! روزی با هماهنگی دوستان مجسمه را با دقت اندازگیری نموده وعدد 2/36 متر را به دست آوردیم.)

زمان اجرای کتیبه ها فرارسیده بود؛ ابزارهای لازم را ساختیم و مقدمات برای اجرای دقیق خطوط فراهم شد. با اتمام ساخت مدل، کار آماده‌ی قالب گیری شد؛ برای قالب گیری ماده سیلیکون به دلیل دقت عمل و انعطاف پذیری بالا انتخاب شد. با اتمام مرحله ی قالب گیری، مواد کامپوزیتی با فیلرهای لازم، پودرهای آلی و معدنی ترکیب و آماده ریخته گری شد.

نتیجه رضایت بخش بود. چند روزی گذشت. طبق روال کاری هر بار که مدل جدید ساخته میشد آن را برای بررسی و پرسیدن نظردوستان به موزه ی ملی ایران برده می شد. با مجسمه راهی موزه شدم؛ آن روز جو عجیبی در موزه ی ملی حاکم بود همه در حال جنب و جوش و رفت و آمد بودند علت را جویا شدم گفتند قرار است چند روز دیگر سمیناری با عنوان سمینار پژوهش‌های باستان شناسی فرانسه در ایران برگزار شود؛ در میان میهمانان دعوت شده آخرین هیئت فرانسوی که قبل از انقلاب در شوش حفاری کرده بودند، هم حضور داشتند، یعنی کاشفان مجسمه با شکوه داریوش بزرگ و افرادی همچون ژان پرو ، رمی بوشارلا، فرانسو والا، خانم دلفوس و…..

مجسمه را بر روی میز قرار دادم برای دوستان حاضر باور پذیر نبود که این اثر و سوژه به یکباره در آن روز در موزه ظاهر شده است! جالب تر آن که «پوستر، طرح روی جلد، کارت دعوت سمینار و…. با تصویر مجسمه ی داریوش بزرگ آراسته شده بود! به پیشنهاد دوستان عزیز، آقای اسماعیل امین مقدم و خانم دکتر مهناز گرجی نزد رئیس موزه رفتیم تا ایشان هم مجسمه را ببینند؛ با هیجان و ناباوری از دیدن مجسمه، تقاضای ساخت ۵۰ عدد از آن را برای اهدا به میهمانان را داشتند ، با توجه به فرصت چهار روزه تا  آغاز سمینار اجرای این کار غیر ممکن بود.

در نهایت با توجه به شرایط، ساخت ۵ مجسمه را پذیرفتم. کار بسیار فشرده بود؛ با این حال یک روز قبل از روزافتتاحیه مراسم، ۶ عدد مجسمه به موزه تحویل داده شد.

روز افتتاحیه نمایشگاه سمینار ، تعداد افراد شگفت زده بیشتر شد. (رئیس وقت سازمان میراث فرهنگی کشور، معاونین ایشان سفیر ایران در فرانسه، زنده یاد شهریارعدل، سفیر فرانسه در ایران، ژان پرو و هیئت همراه، رئیس انجمن ایران شناسی فرانسه در ایران و تقریباً تمامی حاضرین در مراسم؛ برای دقایقی مراسم به حاشیه رفت؛ همه درجست و جوی طراح و سازنده این اثر بودند!

مجمسه ها به این ترتیب اهدا شد:
 ۱- سفیر وقت فرانسه در ایران ۲. انجمن ایران شناسی فرانسه در ایران 3- موزه لوور پاریس ۴ -ژان پرو 5- خانم دلفوس ۶- پیربریان

هنگامی که استاد عزیز جناب آقای مقدم مرا به عنوان مبتکر و سازنده ی مجسمه به ژان پرو معرفی کردند، ایشان با تبسم و تحسین قول دادند. مجسمه ی اهدایی به «موزه لوور» را در بهترین مکان سالن هدایا و یادبودهای موزه لوور قرارخواهند داد. آن روز عکسی تاریخی و بی نظیر با کاشفان مجسمه باشکوه داریوش بزرگ یعنی ژان پرو، رمی بوشارلا، فرانسوا والا، پیر برایان و … گرفته شد. روز بعد به اتفاق دوستان موزه ملی ایران و هیئت فرانسوی برای بازدید از (تپه ازبکی) به ساوجبلاغ کرج رفتیم. روز بسیار پرباری بود.

منابع:

• ژان پرو، داریوش شاه بزرگ، مترجم خشایار بهاری (1396).
• ژان ژوزف فرانسواپرو (1920 تا 2012 ) وی کاوش های فراوانی در محوطه های تاریخی سراسر جهان انجام داده است، از جمله در ایران (1968 تا 1979).