یادبود مرتضی نعمت‌اللهی، خالق «طیران»

مرتضی نعمت‌اللهی از مجسمه‌سازان برجسته و پیشکسوت ایران بود که نام او با شکل‌گیری و گسترش مجسمه‌سازی شهری در کشور پیوند خورده است. او در سال ۱۳۲۴ در اصفهان به دنیا آمد؛ شهری که پیشینه‌ای عمیق در هنر، معماری و صنایع‌دستی دارد و بی‌تردید در شکل‌گیری نگاه هنری او مؤثر بوده است. نعمت‌اللهی در جمعه ۲۲ خرداد ۱۴۰۵، درگذشت.
نعمت‌اللهی تحصیلات هنری خود را از هنرستان هنرهای زیبای اصفهان آغاز کرد و در سال ۱۳۴۵ دیپلم مجسمه‌سازی گرفت. او سپس در دانشکده هنرهای زیبای تهران به ادامه تحصیل پرداخت و در سال ۱۳۴۹ موفق به اخذ لیسانس مجسمه‌سازی شد. پس از آن نیز برای تکمیل دانش خود راهی فرانسه شد و در دانشگاه سوربن پاریس در رشته زیباشناسی به تحصیل پرداخت، هرچند این دوره را به پایان نرساند.
مرتضی نعمت‌اللهی را می‌توان از چهره‌های اثرگذار در مجسمه‌سازی مدرن و شهری ایران دانست. آثار او علاوه بر فضای نمایشگاهی در فضای عمومی شهرها نیز حضور یافت و به بخشی از تجربه بصری مردم تبدیل شد. همین ویژگی، او را از بسیاری از مجسمه‌سازان هم ‌دوره‌اش متمایز می‌کند. از مهم‌ترین دستاوردهای او، خلق نخستین اثر آبستره شهری در ایران با نام «طیران» است؛ اثری که به‌عنوان یک تجربه نو در مجسمه‌سازی شهری شناخته می‌شود و نشان‌دهنده گرایش او به فرم‌های مدرن و انتزاعی است. این رویکرد، بیانگر تلاش او برای عبور از بازنمایی صرف و حرکت به سوی زبان شخصی‌تر در هنر مجسمه‌سازی بود.
مجسمه طیران اثری که به‌جای بازنمایی مستقیم یک پیکره یا شخصیت، بر حس حرکت و پرواز تکیه دارد. فرم کشیده و رو به بالا در این اثر، نوعی کشش عمودی ایجاد می‌کند که تداعی‌گر لحظه‌ای میان زمین و آسمان است؛ حالتی که خود هنرمند آن را به شعله شمع در لحظه خاموش شدن تشبیه کرده است. این کیفیت سیال و ناپایدار، باعث می‌شود مخاطب بیش از آنکه با یک شیء ثابت روبه‌رو باشد، با ریتم و انرژی در حال صعود مواجه شود. در عین حال، سادگی خطوط و پرهیز از جزئیات روایی، اثر را به زبانی مینیمال نزدیک می‌کند که برای فضای شهری قابل‌درک است، هرچند همین انتزاع ممکن است برای مخاطبانی که به مجسمه‌های فیگوراتیو عادت دارند، در نگاه نخست مبهم به نظر برسد. به همین دلیل «طیران» را می‌توان تلاشی مهم در تغییر نگاه به مجسمه شهری در ایران دانست؛ حرکتی از بازنمایی چهره‌ها به سوی بیان مفاهیم و احساسات در قالب فرم.
نعمت‌اللهی در کنار آثار آبستره، در ساخت مجسمه‌های چهره‌های فرهنگی و تاریخی نیز فعالیت داشت. از آثار شاخص او می‌توان به مجسمه‌های شیخ بهایی، فردوسی و علی‌اکبر اصفهانی اشاره کرد. این آثار نشان می‌دهند که او هم در فرم‌های مدرن و هم در آثار فیگوراتیو و یادمانی توانایی و تسلط داشت. او همچنین در بینال‌ها و نمایشگاه‌های انفرادی و گروهی متعددی در تهران، پاریس و اصفهان حضور داشت و در طول فعالیت هنری خود، سهم مهمی در معرفی ظرفیت‌های مجسمه‌سازی ایرانی ایفا کرد.
درگذشت مرتضی نعمت‌اللهی، پایان حضور یکی از چهره‌های مهم مجسمه‌سازی معاصر ایران است؛ هنرمندی که با آثارش به فضای شهری جان بخشید و با نگاه خلاقانه خود، راه را برای تجربه‌های تازه در مجسمه‌سازی باز کرد. یاد و نام او در حافظه هنری ایران ماندگار خواهد ماند.